Jako nasz - środowiska żeglugi śródlądowej - głos w dyskusji nad Projektem Narodowej Strategii Gospodarki Wodnej zamieszczamy wniosek opracowany przez Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej we Wrocławiu, dra Jana Pysia, który stanowi kompleksową ocenę Strategii pod kątem jej spójności z innymi dokumentami, w tym niezwykle istotnymi dla rozwoju gospodarczego kraju.      Od kilku tygodni przez branżę żeglugi śródlądowej przetacza się dyskusja na temat zaprezentowanego przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Projektu Narodowej Strategii  Gospodarki Wodnej (tu PNSGW).W dniu 16 października 2008 r. Projekt Strategii został zaprezentowany przez jej autorów  podczas posiedzenia Krajowej Rady Gospodarki Wodnej.  Ani Projekt ani jego uzasadnienie nie spotkały się z aprobatą środowiska żeglugi śródlądowej. Głównym powodem krytyki Projektu jest brak planów dla działania i rozwoju żeglugi śródlądowej. Swoją negatywną opinię na temat projektu w pismach do KRGW wyrazili:
1)  Firmy: ODRATRANS, ZPAS, Damen, Malbo,
2)  Liga Morska i Rzeczna,
3)  Marszałek Województwa Dolnośląskiego, 
4)  z dezaprobatą o Projekcie pisały także media związane z transportem: (tu artykuł Plecami do rzeki)
Projekt Strategi nadal budzi emocje środowisk związanych z gospodarczym wykorzystaniem rzek. Nieprzychylną dla Projektu opinię pragną wyrazić kolejne organizacje gospodarcze. Wiele z nich jest zdania, że wspólna ocena Projektu branży żeglugowej powinna dotrzeć zarówno do jej autorów jak i do władz Państwa. W celu opracowania takiego stanowiska w dniu 30 października br. w Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie z inicjatywy m.in. Stowarzyszenia Dorzecza Wisły - „Wisła” odbyło się spotkanie, na którym zebrano argumenty uzasadniające krytykę Projektu NSGW. Podczas spotkania zebrani zgodzili się ze stwierdzeniem, że oprócz instytucji które reprezentują są także grupą ekologów. Jak stwierdziła Sekretarz Komitetu Ochrony Środowiska w Krajowej Izbie Gospodarczej Pani Jolanta Sulińska osoby reprezentujące i namawiające do  rozwoju  najbardziej ekologicznego i przyjaznego dla środowiska transportu są ekologami. Podczas spotkania ustalono także, że można sformułować dodatkowe argumenty oraz wnioski do Projektu Strategi, które zostaną dołączone do wspólnego stanowiska środowiska związanego z żeglugą śródlądową.
      
   Nawiązując do możliwości sformułowania uwag dotyczących Projektu Narodowej Strategii Gospodarki Wodnej pragnę postawić tezę o:

 małej przydatności Projektu Strategii dla rozwoju gospodarczego państwa,
w tym dla żeglugi śródlądowej

UZASADNIENIE

Podstawowymi przesłankami przemawiającymi za powyższą tezą są: 
 
1.  Brak spójności Projektu Narodowej Strategii Gospodarki Wodnej z innymi krajowymi strategiami. Rozwój gospodarczy naszego kraju zapisany jest w obowiązujących przepisach oraz w strategiach przyjętych przez Radę Ministrów. Zaprezentowany Projekt nie nawiązuje do progospodarczych zapisów innych dokumentów w tym :
 
a) OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 26 lipca 2001 r. o ogłoszeniu Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju (MP 2001 nr 26 poz. 432).
Tekst aktu prawnego http://bap-psp.lex.pl/serwis/mp/2001/0432.htm.
Uzasadnienie
Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju określa takie zwroty jak Żegluga Śródlądowa oraz Gospodarka Wodna Projekt Strategi nie jest rozwinięciem tych zwrotów w duchu zaprezentowanym przez obowiązujący akt prawny. 
 
b) UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 21 czerwca 2007 r. o konieczności przyjęcia i wdrożenia strategii gospodarki wodnej w Polsce (M.P. z 2007 r nr 39 poz. 441). 
Tekst aktu prawnego http://www.abc.com.pl/serwis/mp/2007/0441.htm.
Uzasadnienie
Uchwała Senatu zobowiązuje autorów strategii gospodarki wodnej w Polsce do zwrócenia szczególnej uwagi m.in na zagadnienia dotyczące:
- rozwoju nowych sposobów korzystania z zasobów wodnych,
- rozwiązywania problemów związanych z wodami transgranicznymi,
- obniżenie stopnia zagrożenia powodziami i suszami,
- osiągnięcie pozytywnych skutków gospodarczych,
- narzędzia wdrażane w ramach strategii gospodarki wodnej mogą przysłużyć się zmniejszeniu bezrobocia,
- problemy gospodarki wodnej muszą być ujmowane kompleksowo.
Próbę rozwiązywania problematyki zasygnalizowanej w powyższych zagadnieniach można podjąć wyłącznie po zaprezentowaniu strategii gospodarki wodnej nastawionej na rozwój infrastrukturalny. Obecny Projekt kładzie naciski na zachowanie i utrwalanie walorów przyrodniczych akwenów.     
 
c)  Polityka Transportowa Państwa na lata 2006 – 2025 Warszawa, 27 czerwca 2005
Tekst polityki: pobierz plik .pdf
Uzasadnienie 
W zatwierdzonym przez Rząd dokumencie Polityki Transportowej Państwa wskazane są kierunki rozwoju transportu morskiego, transportu wodnego śródlądowego, transportu intermodalnego Projekt Narodowej Strategi Gospodarki Wodne  niemal pomija w swych zapisach zagadnienia dotyczące wyżej wymienionych transportów silnie związanych z gospodarką wodną   
 
 
d) Projekt Ministerstwa Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku z dnia 4 września 2008 r.
Tekst polityki: pobierz plik .pdf
Uzasadnienie
Strategia energetyczna Polski wskazuje na cele jakie nasze państwo powinno osiągnąć w zakresie  odnawialnych źródeł energii (tzw OZE). Zobowiązani jesteśmy do wzrostu wykorzystania odnawialnych źródeł energii w bilansie energii finalnej do 15% w roku 2020 i 20% w roku 2030. Jednym ze źródeł OZE jest energetyka wodna. Zabudowa największych rzek elektrowniami wodnymi oraz budowa zbiorników wodnych wykorzystujących potencjał energetyczny zgromadzonej wody sprzyja transportowi rzecznemu. O działania ch na rzecz  realizacja nowych inwestycji w hydroenergetyce mówi strategi energetyczna (str .15) niestety do rozwoju hydroenergetyki  nie nawiązuje Projekt Narodowej Strategi Gospodarki Wodnej. 
 
e) Jednym z istotnych dla perspektyw transportu rzecznego dokumentów jest odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury na na interpelację poselską w sprawie uzupełnienia sieci TEN-T na terenie Polski o odcinek Odrzańskiej Drogi Wodnej
Tekst odpowiedzi: pobierz plik .pdf
Uzasadnienie
Niestety duch Projektu Narodowej Strategii Gospodarki Wodnej stoi w sprzeczności ze stanowiskiem zaprezentowanym przez sekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury w odpowiedzi na interpelację poselską.
 
f) Kolejnym dokumentem jest Program Rozwoju Infrastruktury Transportowej i Komunikacji dla Województwa Dolnośląskiego Część VII Żegluga śródlądowa Warszawa,  Wrocław, kwiecień 2006
Tekst dokumentu: Część VII - Żegluga Śródlądowa
Uzasadnienie
Projekt Narodowej Strategii Gospodarki Wodnej nie tylko że nie nawiązuje do dokumentów centralnych, ale także nie odnosi się do istniejących dokumentów regionalnych czego przykładem jest  Program Rozwoju Infrastruktury Transportowej i Komunikacji dla Województwa Dolnośląskiego.
 
2.  Za słabym znaczeniem dla rozwoju gospodarczego państwa przemawia także nie nawiązywanie Projektu Strategii do progospodarczych aktów ponadkrajowych. Projekt Strategii powołuje się wyłącznie na przepisy dotyczące zagadnień ochrony środowiska, nie odnosi się do istotnych aktów prawnych dotyczących transportu rzecznego. Do najważniejszych dokumentów ponadnarodowych, których przedmiotem jest polityka dotycząca transportu rzecznego należą:
 
a) Europejska polityka transportowa w horyzoncie do 2010 r. : czas wyborów tzw Biała Księga Transportu
tekst polityki (Pobierz tekst pdf)
 
b) Zintegrowany Europejski Program Działań na Rzecz Żeglugi Śródlądowej
Tekst programu:
http://ec.europa.eu/transport/iw/doc/2006_01_17_naiades_communication_pl.pdf
 
b) Europejskie porozumienie w sprawie głównych śródlądowych drogach wodnych o znaczeniu międzynarodowym (AGN) Tekst porozumienia (Pobierz tekst )
 
d) Niebieska Księga AGN która zawiera opis techniczny śródlądowych dróg wodnych i portów o międzynarodowym znaczenie zidentyfikowanych w Europie
Tekst księgi  http://www.unece.org/trans/doc/finaldocs/sc3/ECE-TRANS-SC3-144r1e.pdf
 
e) DECYZJA NR 884/2004/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 29 kwietnia 2004 r. zmieniająca decyzję nr 1692/96/WE w sprawie wspólnotowych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej
 
3.  Kolejnym argumentem uzasadniającym ograniczoną przydatności Projektu Strategii dla rozwoju gospodarczego państwa jest instrumentalne podejście do przepisów  dyrektywy 2000/60/EC z 23 października 2000 ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej zwanej Dyrektywą Wodną. Projekt Strategii wielokrotnie wskazuje przepisy dyrektywy, które mówią o środowiskowym znaczeniu wody nigdzie jednak nie odwołują się do przepisów dyrektywy nawiązujących do zagadnień prowadzenia polityki wodnej i gospodarczych. Tymczasem:       
Tekst dyrektywy http://www.rcie.lodz.pl/dokumenty/pdf/ramowa_dyrektywa_wodna.pdf
 
a) Zasada zapisana w celu 16 dyrektywy wodnej wskazuje, że konieczne jest dalsze integrowanie ochrony i zrównoważonego gospodarowania wodą z innymi dziedzinami polityk wspólnotowych, takimi jak energetyka, transport, rolnictwo, rybołówstwo, polityka regionalna i turystyka.
 
b) Przepis art. 5 dyrektywy wodnej rozstrzyga, że każde Państwo Członkowskie dla obszaru dorzecza lub części międzynarodowego obszaru dorzecza leżącego na jego terytorium sporządzi m.in. analizę ekonomiczną korzystania z wód. Jednym z istotniejszych sposobów korzystania z wody jest transport rzeczny
 
c) Art. 9 dyrektywy wodnej stwierdza, że  Państwa Członkowskie uwzględniają zasadę zwrotu kosztów usług wodnych, włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną. Ten zapis również dotyka problematyki transportu wodnego gdyż prężnie działająca droga wodna o znaczeniu międzynarodowym będąca elementem europejskiej sieci transportowej jest w stanie spłacić wydatki poniesione na jej budowę w okresie 10 lat.   
 
d) Art. 13 dyrektywy wodnej określa, że w przypadku międzynarodowego obszaru dorzecza leżącego całkowicie na terenie Wspólnoty Państwa Członkowskie zapewniają koordynację w celu stworzenia jednego planu gospodarowania wodami w dorzeczu. Zapis ten stwierdza, że:
- państwa leżące w dorzeczu międzynarodowym prowadzą wspólną gospodarkę wodą dorzecza,
- gospodarkę wodą prowadzi się w ramach całego dorzecza a nie pojedynczych rzek, 
Powyższe oznacza, że należy znowelizować program dla Odry 2006 o opinie innych państw z dorzecza Odry oraz, że nie należy dopuszczać do tworzenia planów gospodarki wodami dla części dorzecza tak jak to ma miejsce w projekcie porozumienia niemiecko-polskiego w sprawie Odry granicznej.     
 
4.  Projekt Strategii nie podjął skutecznej próby racjonalizacji zarządzania gospodarką wodną.  Gospodarką wodną w tym, żeglugą śródlądową rządzi obecnie tak zwana polityka resortowa w której prym wiedzie zachowawcza polityka ochrony środowiska, oznacza to, że nie istnieje jeden organ koordynujący tę dziedzinę tylko oddzielne resorty realizujące rozbieżne cele.
 
5.  Innym istotnym argumentem potwierdzającym postawioną na wstępie tezę jest brak w Projekcie planu strategicznego dla zagadnień gospodarki wodnej w odniesieniu do wód morskiej. Gospodarka morska i jej nierozerwalny element wody morskie są jednym z ważniejszych czynników gospodarczych państw.   
 

Wnioski

     W związku z wyżej przytoczonymi przesłankami wnioskuję, aby we wspólnym stanowisku branży żeglugowej znalazły się niżej zapisane postulaty dotyczące powstającej Narodowej Strategii Gospodarki Wodnej. Strategia powinna:

1. .  Rozwinąć zapisy dotyczące żeglugi śródlądowej zawarte w obowiązujących przepisach oraz innych strategiach tak aby w krótkim terminie stworzyć warunki do realizacji minimalnych potrzeb branży żeglugowej (tu minimalne potrzeby) oraz podstawy do rozwoju tej dziedziny życia gospodarczego.
   
2. .  Nawiązywać do ponadkrajowych zapisów dotyczących wytycznych w sprawach polityki i realizacji zadań w żegludze śródlądowej.   
   
3. .  W ramach realizacji zapisów Dyrektywy Wodnej:
   • a) zaplanować możliwość międzynarodowego zarządzania zlewniami rzek i w związku z tym zweryfikować takie projekty jak program dla Odry 2006 (program wyłącznie polski) czy projekt umowy niemiecko-polskiej dot. Odry granicznej (program dla odcinka rzeki),
     
   • b)  stworzyć warunki do zlewniowego a nie regionalnego zarządzania wodami,
     
   • c) umożliwić realizację inwestycji wodnych, w tym budowę zbiorników retencyjnych, elektrowni wodnych, dróg wodnych o odpowiednim standardzie łączących Polskę z innymi państwami Europy tworząc w ten sposób możliwość realizacji zasady zwrotu kosztów usług wodnych. 
4. .  Połączyć zagadnienia gospodarki wodnej, aby istniała możliwość tworzenia i realizowania wspólnej polityki wodnej dla gospodarek z branży śródlądowej i morskiej. 
   
5. .  Stworzyć fundusz opłat z tytułu ochrony przed powodzią i gospodarczego wykorzystania akwenów. Zgromadzone środki wykorzystywać do zmian infrastrukturalnych na akwenach i terenach bezpośrednio przyległych, a nie do zachowania ich naturalnego statusu rzek.   
    
   

    Realizacja powyższych wniosków-postulatów zmieni nasze rzeki z naturalnych na kulturalne (służące człowiekowi) i pozwoli osiągnąć jeden z ważniejszych celów gospodarowania wodami  zmniejszyć deficyt wody w Polsce. Jak podkreślają znawcy zagadnienia deficyt ten może być przyczyną spowolnienia rozwoju gospodarczego naszego kraju.   
 
Motto

Poprawa wizerunku żeglugi śródlądowej to wspólne zadanie dla branży, podmiotów politycznych oraz administracyjnych na szczeblu krajowym i europejskim – PROGRAM Unii Europejskiej NAIADES w sprawie wspierania żeglugi śródlądowej.