Zbliża się termin, w którym dobiegną końca tzw. społeczne konsultacje w sprawie podjęcia budowy zapór na rzekach. Jednostronną opinię ekologów powinniśmy chyba uzupełnić o nasze zdanie, gdyż w niektórych miejscach ich wywody zdradzają - delikatnie rzecz ujmując - małą znajomość tematu: ot choćby twierdzenie, że zbiorniki na Nysie mają małe znaczenie przeciwpowodziowe. Ponadto niejednokrotnie zaprzeczają sami sobie: w przywoływanych przez nich priorytetach programu Natura 2000 podstawową sprawą jest - mówiąc najprościej - zapobieganie ucieczce wody do morza na obszarze Polski - kraju o bardzo niekorzystnym bilansie zaopatrzenia w wodę. Przykładem do dyskusji może być niżej publikowany tekst.

Czy zapory chronią przed powodziami?

Zanim zaczniecie budować kolejne zapory, sprawdźcie, czy to się opłaca - apelują ekolodzy

Nie mówimy, że należy całkowicie re­zygnować z zapór. Ale ich budowa powinna mieć mocne uzasadnienie społeczne, ekonomicznie i środowi­skowe. Trzeba przeliczyć, czy zamiast budować zapory, nie lepiej przenieść zagrożone gospodarstwa tam. gdzie nie dosięgnie ich woda - podkreśla Robert Wawręty; prezes Towarzystwa na rzecz Ziemi.

Bo może się okazać, czego dowo­dzą ekolodzy, że liczba gospodarstw, które ochroni zapora, będzie mniejsza niż tych, które trzeba będzie przenieść, aby ją wybudować. Warto też spraw­dzić, czy są szanse na dofinansowanie z Unii (maleją one, jeśli zapora ma być budowana na obszarach Natury 2000). Od lat ekolodzy proponują też od­czuwalne podniesienie stawek ubez­pieczenia nieruchomości na terenach zalewowych, które ograniczyłoby ich dalszą zabudowę.

- Są miejsca, gdzie budowa zapór może być konieczna - bo np. trzeba ochronić duże miasta - ale bardzo drogie inwestycje, które nieodwracalnie niszczą przyrodę, powinny być osta­tecznością - podkreśla Wawręty, współautor opublikowanego niedawno ra­portu na temat zapór. Ekolodzy z Towarzystwa na rzecz Ziemi i Polskiej Zielonej Sieci z pomo­cą ekspertów hydrologów i przyrodników oceniają skuteczność przeciw­powodziową siedmiu takich obiektów.
Istniejące:
- Czorsztyn-Niedzica na Dunajcu (woj. małopolskie),
- Nysa na Nysie Kłodzkiej (opolskie),
- Dę­be na Narwi (mazowieckie),
- Wło­cławek na Wiśle (kujawsko-pomor­skie),
budowany:
- zapora Świnna Ibręba na Skawie (woj. małopolskie)
oraz planowane:
- Racibórz na Odrze (woj. śląskie) oraz
- Kąty-Myscowa (Krempna) na Wisłoce (podkarpac­kie, w pobliżu Krosna).

O tej ostatniej politycy PiS mówią już, że może być „drugą Rospudą" - planowana inwesty­cja ingeruje w obszary Natury 2000.

Wysiedlić 400 gospodarstw, żeby ochronić 100

Według autorów raportu, którzy prze­prowadzili komputerową symulację po­wodzi, z siedmiu badanych zapór tylko planowany zbiornik Racibórz Dolny efek­tywnie ochroni okolicę przed wodą. Włocławek i Dębe nie mają na nią żadnego wpływu. Czorsztyn, Nysa. Świnna Poręba i Krempna tylko nie­znacznie mogą wpłynąć na obniżenie poziomu wody.

Z analizy wynika, że gdyby na Skawie pojawiła się taka fala powodzio­wa jak w 2001 r, zapora Świnna Porę­ba (koszt budowy prawie 1,7 mld zł) ochroni laby od 57 do 93 domów zagro­żonych w dolinie Skawy. Tymczasem budowa zapory wymusza przesiedle­nie ponad 2 tys. osób z 411 gospodarstw w 10 miejscowościach. Z kolei gdyby na Wisłoce pojawiła się taka fala jak w czerwcu 2006 r., to zbiornik Krempna (652 min zł) ocalił­by ok. 92 domów, podczas gdy plano­wane przesiedlenia dotkną 384 osób ze 102 gospodarstw.

- Analizie poddaliśmy tylko budynki mieszkalne, bo najważniejsza jest ochrona ludzi. Oczywiście np. w dolinie Wisłoki są też inne zagrożone zalaniem obiekty: kościół, rafineria, zakład mas bitumicznych czy dom schadzek - mówi Wawręty.

Nowe podejście, szersze spojrzenie

- Choć metoda wydaje się zbyt po­bieżna, autorzy wskazują na właści­wy kierunek - szukanie rozwiązań bez mocnej ingerencji w przyrodę i gigantycznego nakładu finansowego - komentuje raport prof. Elżbieta Nachlik, hydrolog z Politechniki Kra­kowskiej. - W ostatnich 50 latach nie było pieniędzy na kompleksowe in­westycje, więc budowano to, na co akurat było nas stać i co wydawało się potrzebne. To doprowadziło do karygodnego błędu: zbiorniki są często jednocześnie elektrownią wodną, ta­mą dla fali powodziowej i miejscem rekreacji. A tych funkcji nie powinno się łączyć, bo wtedy żadna nie będzie spełniona - dodaje. Nachlik nie ufa jednak do końca wynikom symulacji ekologów.
- Raport jest częściowo tendencyjny, bo do jednego worka wrzuca zapory, które mają peł­nić funkcje przeciwpowodziowe, i te, które nigdy takiego przeznaczenia nie miały. Np. zapora we Włocławku była zaplanowana jedynie jako elektrownia wodna - mówi.

- Dobierając zapory, nie kierowali­śmy się ich faktycznym przeznacze­niem. Ale przy każdej powodzi polity­cy twierdzą, że nawet takie obiekty jak stopnie wodne Włocławek czy Dębe chronią przed powodzią, i przekonują do budowy kolejnych. Chcieliśmy po­kazać, że nie zawsze wiedzą, o czym mówią - wyjaśnia Wawręty.

Wy dyskutujcie, my budujemy

W przekonaniu o słuszności budowy kolejnych zapór polityków wspierają regionalne zarządy gospodarki wodnej. Tam wciąż panuje zasada: dobra rzeka to uregulowana rzeka

- Dla podniesienia poziomu ochro­ny przeciwpowodziowej, szczególnie w przypadku rzek górskich, należy wy­korzystywać wszystkie możliwe środ­ki i metody - mówi Elżbieta Seltenreich, dyrektor małopolskiego RZGW. Jej zdaniem, aby skutecznie wal­czyć z powodziami, należy budować systemy zapór, wałów i dbać o powięk­szenie obszarów naturalnej retencji, czyli miejsc, gdzie deszcz może wsią­kać w ziemię. - Oczywiście najskutecz­niejsze byłoby wyludnienie wszystkich dolin rzecznych. Ale to nie udało się do tej pory w żadnym cywilizowanym kraju - kwituje.