W dniu 03 czerwca 2015 roku z inicjatywy Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Niepołomickiej odbyło się spotkanie w Ministerstwie Środowiska dotyczące możliwości wykorzystania instrumentów tzw. Planu Junckera do realizacji projektów dróg wodnych zawartych w załączniku 2 do Raportu Końcowego Grupy Zadaniowej. W spotkaniu wzięli udział ze strony Ministerstwa Środowiska Pan Jakub GIBEK – naczelnik Wydział ds. Polityki Wodnej Departamentu Zasobów Wodnych i p. Katarzyna BAKUN – Specjalista w tymże Wydziale (dalej: Strona Rządowa); ze strony Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Niepołomickiej w spotkaniu uczestniczył p. Wilhelm RZECHONEK (dalej Strona Społeczna).

Podczas spotkania Strona Społeczna przedstawiła swoją pozytywną opinię na temat możliwości realizacji projektu odnowy/budowy Odrzańskiej Drogi Wodnej i Kanału Śląskiego oraz drogi wodnej Górnej Wisły od Kanału Śląskiego do Połańca - przy użyciu instrumentów finansowych opisanych w dokumencie 'Proposal for a Regulation of the European Parliament and the Council on the European Fund for Strategic Investment and amending Regulations (EU) No 1291/2013 and (EU) No 1316/2013' z uwzględnieniem komunikatu EU z dnia 28 maja 2015 roku o zakończeniu negocjacji dotyczących przepisów Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych EFSI oraz konferencji polskich europarlamentarzystów we Wrocławiu w dniu 01 czerwca 2015 roku dotyczącej wdrażania 'Planu Inwestycyjnego' w Polsce.

Obie strony spotkania były zgodne, że należy stale pamiętać, iż propozycje inwestycji ujęte w załączniku 2 do Raportu Końcowego Grupy Zadaniowej należy traktować jedynie jako zasób projektów inwestycyjnych (project pipeline) o charakterze otwartym, a szczegóły jego ostatecznej formy i sposób wykorzystania zasobu są w trakcie uszczegóławiania.

Jeśli chodzi o Stronę Rządową - na wstępie należy podkreślić znakomite przygotowanie przedstawicieli Ministerstwa Środowiska do rozmów – wieloletnia, społeczna działalność Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Niepołomickiej na rzecz inwestycji na rzecz gospodarki wodnej, w tym budowy Kanału Śląskiego, była naszym rozmówcom doskonale znana, posiadali także kopie wielu naszych publikacji i dokumentów.

Podczas spotkania przedyskutowano możliwość realizacji wspomnianych wyżej projektów (dalej: Projektu) z dziedziny gospodarki wodnej w formule analogicznej do PPP, obie strony były zgodne, że spodziewane wkrótce zmiany ustawodawcze w związku z dyrektywą europejską nr 2014/23/UE z 26 lutego 2014 roku w sprawie realizacji inwestycji w systemie koncesyjnym są nader obiecujące.

Ustalono, że obie strony są zgodne co do istnienia następujących, kluczowych tzw. 'wąskich gardeł' realizacji Projektu:

1. kwestia techniczna – istniejąca dokumentacja wykonawcza nie może zostać zaktualizowana z powodu praw autorskich, które przeszły w wyniku reorganizacji przedsiębiorstw państwowych oraz urzędów w ręce prywatne, choć nieautoryzowane kopie niektórych z tych tych dokumentów są w posiadaniu Strony Społecznej;

2. kwestia ekonomiczna – Strona Rządowa nie dysponuje wiarygodnymi opracowaniami dotyczącymi opłacalności Projektu, wydaje się, że przygotowanie takiej analizy na podstawie znanych Stronie Społecznej dokumentów i publikacji jest w krótkim czasie możliwe pod warunkiem posiadania przeznaczonych na ten cel (relatywnie niewielkich) środków finansowych;

3. kwestia dokumentacji środowiskowej – Strona Rządowa nie posiada takiej dokumentacji – Strona Społeczna zadeklarowała, że dzięki ścisłej współpracy ze środowiskiem akademickim posiada informacje, że dokumentacja taka jest możliwa do sporządzenia w krótkim czasie, szczególnie w przypadku Kanału Śląskiego, gdzie w zasadzie brak jest kolizji jego planowanego przebiegu z obszarami chronionymi, podstawowym problemem jest kwestia finansowa.

Strona Rządowa wydaje się być otwarta na propozycje Strony Społecznej co do sposobu rozwiązania zidentyfikowanych problemów:

1. Ustanowienie Platformy Negocjacyjnej (przedstawienie propozycji warunków wyjściowych negocjacji koncesyjnych, w tym warunków dotyczących samych dróg wodnych oraz bliższego i dalszego otoczenia biznesu w sensie przedsięwzięć towarzyszących drodze wodnej – elektrownie, porty, kopalnie kruszywa itd.) – propozycje mogą wypłynąć zarówno ze strony publicznej jak i prywatnej – zależy to głównie od finansowania sporządzenia koncepcji;

2. Zorganizowanie (przy zaangażowaniu Strony Społecznej) Konsorcjum Inwestorskiego (do ewentualnego przekształcenia w SPV) jak reprezentanta Strony Prywatnej (w rozumieniu PPP) do negocjacji ze stroną publiczną;

3. Utworzenie międzyresortowego reprezentanta strony publicznej do negocjacji na wzór 'Biura Koordynacji Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry' we Wrocławiu będącego podmiotem zależnym Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej – koncepcja ta wymaga akceptacji i przesunięcia środków przez Ministerstwo Finansów. W świetle spodziewanych zmian struktury zarządzania gospodarką wodną istnienie takiego podmiotu jest prawdopodobnie możliwe, choć brak jest widocznych potencjalnych źródeł jego finansowania. Strona Społeczna zobligowała się do wystąpienia do Ministerstwa Finansów w kwestii poszukiwania środków.

Nie udało się ustalić, w obszarze odpowiedzialności którego z dwóch planowanych Zarządów Dorzeczy znalazłby się Kanał Śląski – wydaje się, ze z punktu widzenia zarządzania logistycznego Kanał powinien być podległy Zarządowi odpowiadającemu za Odrzańską Drogę Wodną (czyli Wrocław), z drugiej jednak strony pracownicy RZGW w Krakowie (przyszły Zarząd Dorzecza Wisły w Bydgoszczy) są lepiej zaznajomieni z tematem i silniej zmotywowani co do czasu realizacji i późniejszej eksploatacji tej drogi wodnej.

Na marginesie poruszono temat przeciwpowodziowego aspektu wykorzystania Kanału Śląskiego, głównie pod kątem możliwości fizycznego przerzutu dużych mas wody w krótkim czasie przez dział wodny (aspekt wykonalności technologicznej), a także aspektu energetycznego. Zgodnym zdaniem obu stron tematy te powinny stać się pilnie przedmiotem poważnych opracowań, niestety funduszy na ten cel można, zdaniem Strony Rządowej, poszukiwać wyłącznie w sektorze prywatnym.

Pomimo naszych wielokrotnych wzmianek Strona Rządowa nie podjęła tematu pozyskiwania środków finansowych z Budżetu Państwa, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, Pomocy Technicznej UE lub państwowych kredytów z Banku Światowego, Europejskiego Banku Inwestycyjnego itd. Wydaje się, że środki te są nieosiągalne lub już rozdysponowane. Stronie Społecznej nie pozostaje nic innego jak ubiegać się o środki na realizację aspektu publicznego Projektu bezpośrednio w UE lub w sektorze prywatnym (fundacje, fundusze wsparcia). Pozostaje nam mieć płochą nadzieję, że pozyskanie dofinansowania kilkuprocentowego wkładu własnego wymaganego od organizacji III sektora zostanie wsparte przez Budżet Rzeczpospolitej Polskiej.

Strona Rządowa z zadowoleniem przyjęła naszą informację o podjęciu stałej współpracy naszej organizacji społecznej ze środowiskiem akademickim, co powinno ułatwić uzupełnienie dokumentacji w kategorii środowiskowej i ekonomicznej.

Strona Rządowa potwierdziła informację, że wymagająca aktualizacji zaawansowana dokumentacja techniczna projektów wodnych w ramach prywatyzacji państwowych biur projektowych przeszła w ręce prywatne i prawa autorskie do tych projektów muszą zostać zakupione przez stronę prywatną.

Z zadowoleniem stwierdziliśmy, że Ministerstwo Środowiska, podobnie jak Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju jest świadome, że 'Plan Inwestycyjny dla Europy' nie jest programem grantowym i że udział partnerów prywatnych i społecznych jest nieunikniony. W rozmowach podkreślano także ryzyko wypływające z warunkowego charakteru wpisu projektów do zasobu projektów inwestycyjnych (project pipeline), z czego wynika konieczność aktywnego zabiegania o inwestorów dla każdego z projektów oraz otwartość na negocjacje i modyfikacje założeń projektowych ze strony publicznej.

Strona Rządowa zwróciła się o wzięcie pod uwagę przy dalszych działaniach koordynacyjno-organizacyjnych przedsięwziętych przez Stronę Społeczną niewielkiego doświadczenia Ministerstwa Środowiska w realizacji projektów PPP, co automatycznie ponosi rangę zadań Strony Społecznej w balansowaniu statusu negocjacyjnego (niedopuszczenie do nieuzasadnionej przewagi Partnera Prywatnego). Stwierdzenie to interpretujemy jako zachętę do ubiegania się Strony Społecznej o dofinansowanie swoich działań przez struktury europejskie (UE, PE) w celu wzmocnienia finansowego i organizacyjnego w wypełnianiu tej kategorii zadań na poziomie krajowym.

Reasumując:

Ministerstwo Środowiska jako potencjalny Partner Publiczny (Implementing Agency) jest otwarte na rozmowy i negocjacje w sprawie realizacji Projektu (w tym budowy i eksploatacji Kanału Śląskiego), choć nie było inicjatorem wpisania tych inwestycji w opublikowany zasób projektów (project pipeline); uruchomienie Projektu w wymaganym przez Plan Junckera czasie 3 lat uznano zasadniczo za możliwe, choć trudne i wymagające wsparcia finansowego Strony Publicznej (w tym konkretnym przypadku – sfinansowania nowej struktury w ramach Ministerstwa Środowiska) jak i w nieporównywalnie większej skali wsparcia finansowego Strony Społecznej, która podjęła się koordynacji działań.

Strona Społeczna zadeklarowała szczegółowe informowanie Strony Rządowej o podejmowanych działaniach oraz zwróciła się o dalsze konsultacje w miarę rozwoju sytuacji, co zostało zaakceptowane.

Ze strony Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Niepołomickiej p. Wilhelm RZECHONEK zadeklarował wolę współpracy i wsparcia działań Ministerstwa Środowiska przy wykorzystaniu swoich doświadczeń z dziedziny partnerstwa publiczno-prywatnego, współpracy z samorządami, zarządzania procesami i tworzenia montaży finansowych, w tym z użyciem środków unijnych.

Spotkanie należy naszym zdaniem ocenić jako profesjonalne i owocne dzięki ponadprzeciętnej otwartości obu stron.