Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w 2006 r. – z własnej inicjatywy – kontrolę realizacji programu wieloletniego „Program dla Odry 2006”, szczególnie w obszarze zabezpieczenia przeciwpowodziowego.
Wystąpiły bowiem przypadki nielegalnego wydatkowania środków publicznych na cele nie związane z realizacją Programu. U większości beneficjentów stwierdzono nieprawidłowości i uchybienia w zakresie przestrzegania zasad oraz procedur związanych z zamówieniami publicznymi. W ograniczonym zakresie spożytkowano część wykonanych opracowań i programów, co stawia problem celowości ich zlecania i gospodarności wydatkowania środków publicznych.
Na ogólną kwotę wydatków objętych sprawdzeniem – 1.400,6 mln zł, nieprawidłowości w wymiarze finansowym dotyczyły kwoty 71.952,7 tys. zł (5,1%). Efekty finansowe kontroli wyrażają się też osiągnięciem na dzień 31 stycznia 2007 r. korzyści finansowych w kwocie 33.112,7 tys. zł, głównie wskutek oszczędności uzyskanych przez zaniechanie działań niecelowych. W związku z ujawnionymi nieprawidłowościami uzasadniającymi podejrzenie popełnienia przestępstwa, NIK skierowała 2 zawiadomienia do organów ścigania oraz 4 zawiadomienia w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w 2006 r. – z własnej inicjatywy – kontrolę realizacji programu wieloletniego „Program dla Odry 2006”, szczególnie w obszarze zabezpieczenia przeciwpowodziowego. Kontrolą objęto okres 27 września 2001 r. – 31 marca 2006 r. Objęto nią 24 podmioty związane z realizacją Programu, w tym: Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwo Środowiska, 8 urzędów wojewódzkich (w tym Dolnośląski, gdyż Wojewoda Dolnośląski był ustanowiony Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Programu dla Odry 2006), 4 regionalne zarządy gospodarki wodnej, 8 wojewódzkich zarządów melioracji i urządzeń wodnych oraz 2 regionalne dyrekcje lasów państwowych.
Celem kontroli było dokonanie oceny realizacji zadań związanych z budową systemu zintegrowanej gospodarki wodnej dorzecza Odry, przyjętych do realizacji w latach 2002 – 2016 ustawą z dnia 6 lipca 2001 r. o ustanowieniu programu wieloletniego „Program dla Odry 2006”, która weszła w życie 27 września 2001r. Oceniono też prawidłowość realizacji przez beneficjentów wybranych projektów finansowanych w ramach Programu.
Na podstawie ustaleń kontroli, a zwłaszcza rozmiaru stwierdzonych nieprawidłowości w wykonywaniu zadań przez Pełnomocnika Rządu, Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła działalność w zakresie realizacji Programu dla Odry 2006, mimo odnotowanego postępu w rozwiązywaniu zwłaszcza problemów przeciwpowodziowych. Wyrażało się to m.in. zwiększeniem zbiornikowej i polderowej retencji wód o 96,4 mln m3 oraz odbudową i modernizacją wałów przeciwpowodziowych na długości 99,9 km.
Wystąpiły bowiem przypadki nielegalnego wydatkowania środków publicznych na cele nie związane z realizacją Programu. U większości beneficjentów stwierdzono nieprawidłowości i uchybienia w zakresie przestrzegania zasad oraz procedur związanych z zamówieniami publicznymi. W ograniczonym zakresie spożytkowano część wykonanych opracowań i programów, co stawia problem celowości ich zlecania i gospodarności wydatkowania środków publicznych.
Powstały w 2001 r. Program – w związku ze społecznymi oczekiwaniami po katastrofalnej powodzi w dorzeczu Odry z lipca 1997 r. – nie został należycie przygotowany do realizacji. Z nałożonych ustawą obowiązków nierzetelnie wywiązywał się Pełnomocnik Rządu do Spraw Programu dla Odry 2006 , którym był Wojewoda Dolnośląski, jak też kierowany przez niego Komitet Sterujący Programem – organ opiniodawczy Prezesa Rady Ministrów. Zaniechano opracowania planów i harmonogramów realizacji Programu, co uniemożliwiało zbilansowanie zhierarchizowanych potrzeb z możliwościami realizacyjnymi. Z opóźnieniem 1 roku (od 2003 r.) uruchomione zostało finansowanie Programu z budżetu państwa w ramach rezerw celowych. Nierzetelne były działania dla otrzymania na Program środków z innych niż budżet państwa źródeł finansowania.
Brak planów i harmonogramów realizacji Programu skutkował dowolnością w kwalifikowaniu zadań i nierzetelnością w sporządzaniu sprawozdań z postępu realizacji jego założeń. Określone w czasie kontroli finansowe zaawansowanie realizacji Programu na 1.400,6 mln zł. tj. 15,5% planu na lata 2002-2016, odbiegało znacząco od wykazywanego przez Pełnomocnika Rządu na 3.145,4 mln zł (34,8% planu). Tym samym w sprawozdawczości zawyżono również efekty rzeczowe dotychczasowej realizacji Programu.
Późne wyznaczenie Pełnomocnika Rządu do Spraw Programu dla Odry 2006, skutkowało rocznym opóźnieniem w finansowaniu Programu środkami bezpośrednimi z budżetu państwa, w związku z czym w 2002 r. nie otrzymano planowanych 44,2 mln zł środków, co było niekorzystne z punktu widzenia realizacji celów Programu. Na wykorzystane w latach 2002 – 2005 środki 209,5 mln zł, ok. 2 mln zł wydatkowano na opracowanie koncepcji udrożnienia Jeziora Dąbie - zadania nie mieszczącego się w Programie. Z powodu niewykorzystania zwrócono do budżetu państwa 0,5 mln zł, przy jednoczesnym występowaniu deficytu środków na realizację zadań Programu.
Z opóźnieniem co do zakresu i terminów przebiegała realizacja Programu w części dotyczącej zadań inwestycyjnych i modernizacyjnych wyszczególnionych imiennie w ustawie o ustanowieniu Programu. Na zadania te w latach 2002-2005 poniesiono nakłady w wysokości 599,1 mln zł, tj. 41,7% planowanych w tym okresie (1.437,2 mln zł). Nierzetelnie przedstawiono efekty dotychczasowych działań, zaliczając do nich m.in. zadania zrealizowane bez udziału środków finansowych adresowanych na Program. Niejednolite było w tym zakresie podchodzenie do kwalifikacji efektów przez Pełnomocnika.
Spośród 15 podmiotów, które zajmowały się bezpośrednio realizacją zadań objętych Programem, w 5 jednostkach stwierdzono nierzetelności w zakresie dokumentacyjnego przygotowania zadań do realizacji. Brak wymaganych dokumentów uniemożliwiał niekiedy ubieganie się o środki pomocowe z funduszy Unii Europejskiej. Niegospodarne było podejmowanie niektórych opracowań, które nie zostały należycie wykorzystane. Dotyczyło to w szczególności zrealizowanego kosztem 1,1 mln zł, projektu badawczego „Ocena stanu ekologicznego Jeziora Turawskiego” oraz wykonanego kosztem 1,6 mln zł Systemu Informacji Przestrzennej Dorzecza Odry (SIPDO).
Niecelowe i niegospodarne było też zlecanie kolejnych opracowań, bez właściwej analizy wykonanych wcześniej, jak w przypadku zleconej przez Pełnomocnika kosztem 51,7 mln zł dokumentacji projektowo-kosztorysowej budowy zbiornika wodnego Kamieniec Ząbkowicki. Pominięto bowiem fakt, iż Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu na przygotowanie planowej budowy zbiornika poniósł wcześniej nakłady w kwocie 12,7 mln zł, w tym też na przygotowanie dokumentacji projektowej, która pozostawała aktualna. Mimo że w odniesieniu do budowy tego zbiornika interesy Skarbu Państwa reprezentował Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, to Pełnomocnik bez podstawy prawnej i stosownego upoważnienia podjął się funkcji inwestora. Do zawarcia umowy doszło też z naruszeniem ustawy o finansach publicznych, w związku z nie zabezpieczeniem w budżecie 2004 r. pełnej kwoty (18,6 mln zł) zaciągniętych w związku z nią zobowiązań.
W 9 z 15 skontrolowanych podmiotów, zajmujących się bezpośrednio realizacją zadań objętych Programem, wystąpiły nieprawidłowości i uchybienia w zakresie przestrzegania zasad oraz procedur związanych z zamówieniami publicznymi. Polegały one głównie na brakach w przygotowaniu dokumentów przetargowych oraz uchybieniach w funkcjonowaniu komisji przetargowych i zaniedbaniach formalnych związanych z przeprowadzeniem przetargów. Przy zawieraniu umów wystąpiły przypadki bezprawnego odstępowania od warunków i wymogów przetargowych, jak też nadużywania prawa do zmiany ich treści. Charakter korupcjogenny miały odnotowane przypadki występowania pracowników zleceniodawcy zadania, jako jego wykonawcy u zleceniobiorcy. W 10 skontrolowanych podmiotach, przy realizacji zadań Programu, miały miejsce działania nierzetelne i niegospodarne. Polegały one w głównej mierze na: nieuzasadnionych odstępstwach, w trakcie ich realizacji, od warunków określonych w dokumentacji projektowej, błędach przy sporządzaniu protokołów konieczności na wykonanie robót dodatkowych oraz niewłaściwym dokonywaniu odbioru robót. Miały bowiem miejsce przypadki odbioru od wykonawców zadań nie spełniających wymogów jakościowych, jak przebudowa wałów przeciwpowodziowych we Wrocławiu.
Nierzetelne były działania Pełnomocnika Rządu, związane z wdrożeniem do realizacji Programu i jego koordynacją. Zaniechano bowiem opracowania planów finansowo – rzeczowych i harmonogramów działań podejmowanych w ramach Programu. Nie określono tym samym szczegółowych założeń realizacji Programu. Skutkowało to dużą swobodą w zakresie kwalifikowania zadań do Programu, w związku z czym wykazywane w latach 2002-2005 nakłady zostały zawyżone o 1.744, 8 mln zł.
Nierzetelnie z ciążących na nim zadań (ustalanie kierunków realizacji zadań, inicjowanie działalności związanej z realizacją zadań Programu, ocenianie stanu prac oraz wyznaczanie kierunków ich realizacji, opiniowanie i inicjowanie aktów prawnych związanych z realizacją zadań Programu, prowadzenie konsultacji społecznych), wywiązywał się Komitet Sterujący Programu dla Odry 2006 – organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Rady Ministrów, któremu z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów przewodniczył Wojewoda Dolnośląski.
Negatywnie oceniono współpracę Pełnomocnika Rządu do Spraw Programu dla Odry 2006 z innymi podmiotami realizującymi Program. Skutkowało to opóźnieniami w przygotowaniu zadań do realizacji. Nie układała się również współpraca wewnątrz podmiotów realizujących Program.
Nieterminowo Rada Ministrów przekazywała Sejmowi RP roczne informacje
o stopniu realizacji Programu. Informacje takie winny być przedkładane Sejmowi nie później niż do 31 marca. Tymczasem w całym kontrolowanym okresie termin ten nie został dochowany, a informacje przekazywano z opóźnieniem od 37 do 379 dni. Ograniczało to skuteczność nadzoru Prezesa Rady Ministrów, gdyż zawarte w informacjach dane, uwagi i wnioski traciły na aktualności. Niewystarczający był nadzór nad realizacją Programu dla Odry 2006 sprawowany przez Pełnomocnika Rządu, wojewodów, a w stosunku do podległych jednostek przez Ministra Środowiska.
Na ogólną kwotę wydatków objętych sprawdzeniem – 1.400,6 mln zł, nieprawidłowości w wymiarze finansowym dotyczyły kwoty 71.952,7 tys. zł (5,1%). Efekty finansowe kontroli wyrażają się też osiągnięciem na dzień 31 stycznia 2007 r. korzyści finansowych w kwocie 33.112,7 tys. zł, głównie wskutek oszczędności uzyskanych przez zaniechanie działań niecelowych. W związku z ujawnionymi nieprawidłowościami uzasadniającymi podejrzenie popełnienia przestępstwa, NIK skierowała 2 zawiadomienia do organów ścigania oraz 4 zawiadomienia w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
żródło: Najwyższa Izba Kontroli
plik w formacie .pdf: Informacja o wynikach kontroli
Kontrola NIK spowodowała szeroki odzew w miastach i województwach nadodrzańskich, szczególnie tych dotkniętych powodzią w 1997. Można je przeczytać w internecie:
Redakcja "Żegluga wczoraj, dziś, jutro"
Żadne komentarze nie zostały dodane.