Program "Odra 2006" miał odmienić oblicze tej rzeki, m.in. poprzez poprawę bezpieczeństwa przeciwpowodziowego, zwiększenie żeglugi oraz poprawę jakości środowiska na nadodrzańskich terenach. Pomimo ambitnych założeń, dotąd zrealizowano tylko niewielką część planów i związanych z nimi inwestycji. Powód? Przede wszystkim brak pieniędzy.

- Tym bardziej powinniśmy się cieszyć, że przy podziale tzw. rezerwy celowej budżetu państwa udało się wygospodarować trochę pieniędzy na ten program - mówi Brygida Kolenda-Łabuś, kędzierzyńska posłanka PO, założycielka Parlamentarnego Zespołu Przyjaciół Odry.

8 mln zł z owej rezerwy dostanie Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Opolu na budowę lewostronnych wałów w Miejscu Odrzańskim (gmina Cisek). To co prawda o dwa miliony mniej, niż wnioskował WZMiUW, ale dzięki tym funduszom i tak uda się zbudować kolejny odcinek umocnień i niewykluczone, że już w 2014 roku gmina Cisek będzie całkowicie zabezpieczona przed powodzią. Póki co, dziura w systemie umocnień przeciwpowodziowych na terenie tej gminy ma prawie 10 kilometrów.

Z kolei Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach dostanie 8 mln zł na budowę zbiornika Racibórz Dolny. Fundusze te mają przyśpieszyć najważniejszą
przeciwpowodziową inwestycję na górnej Odrze. Budowa polderu ma ruszyć jeszcze przed końcem tego roku i zakończyć się w 2015.

Znalazły się także pieniądze na modernizację śluz na Kanale Gliwickim, który też ujęty jest w Programie dla Odry 2006. Odnowione zostaną przepusty na terenie osiedla Sławięcice i Nowej Wsi w Kędzierzynie-Koźlu. Koszt - 2,1 miliona złotych.

Nie przyznano natomiast pieniędzy na budowę 150-metrowego wału w Bierawie, o co także wnioskował wojewódzki zarząd melioracji z Opola.

Członkowie parlamentarnego Zespołu Przyjaciół Odry rozmawiali też z wiceministrem środowiska Stanisławem Gawłowskim na temat budowy zbiornika w Kotlarni. Miał on powstać na terenie wyrobiska tamtejszej kopalni i pełnić funkcje turystyczne, a także retencyjne.

- Ministerstwo nie ma zamiaru przeznaczyć na ten cel pieniędzy, bo jest to przedsięwzięcie biznesowe (kopalnia ma obowiązek zagospodarowania wyrobiska - red.) Minister zaznaczył, że zakład musi sam znaleźć fundusze na zbiornik - dodaje posłanka Kolenda-Łabuś.

W ramach Programu dla Odry - 2006 województwo lubuskie otrzyma 4 mln zł na inwestycje mające na celu ochronę przeciwpowodziową. W sumie zrealizowane zostanie dwanaście zadań, a wśród nich znajdzie się np. budowa wału przy Odrze w okolicach Trzebiechowa.

Za dysponowanie pieniędzmi i realizację inwestycji odpowiedzialny będzie Lubuski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Zielonej Górze. W ramach zaplanowanych prac znajdzie się m.in. rozpoczęcie budowy odcinka wału w gminie Trzebiechów między wsiami Głęboka i Ledno, co pochłonie około 2,5 mln zł. Koszt całej tej inwestycji to ponad 15,7 mln zł, a będzie ona realizowana w latach 2012-14.

206 tys. zł zostanie wydane na dokończenie dokumentacji i rozpoczęcie prac przy odbudowie przepompowni przy Warcie w Witnicy. Inwestycja pochłonie w sumie 9,2 mln zł, a zakończy się do 2014 r. Taka sama kwota będzie wydana na dokończenie dokumentacji i ruszenie z budową stacji pomp w Koszęcinie w gminie Deszczno. Powstanie ona do 2014 r. za 4,5 mln zł.

Warta 8,5 mln zł modernizacja przepompowni w Ludzisławicach w gminie Santok również zakończy się w 2014 r. Teraz na rozpoczęcie prac i opracowanie dokumentacji zostanie przeznaczone 217 tys. zł. W tym roku do kasy woj. lubuskiego na cel przeciwdziałania powodzi wpłynęło już 16 mln zł.

Koniec Programu dla Odry 2006 zaplanowany jest na 2016 r., co oznacza, że upłynęło już 60 proc. czasu przeznaczonego na jego wykonanie. NIK alarmuje, że od ostatniej kontroli programu, dotyczącej lat 2001-06, nie nastąpił wyraźny postęp w jego realizacji.

Jak wynika z raportu opracowanego przez Najwyższą Izbę Kontroli, stan urządzeń melioracyjnych w Polsce jest coraz gorszy. 27% kanałów i 41% wałów przeciwpowodziowych należy odbudować albo zmodernizować. W stanie zagrażającym bezpieczeństwu powodziowemu znajduje się również około 22% cieków naturalnych.

NIK zwróciła uwagę na fakt, że na prace w tym zakresie wydawane są coraz większe pieniądze zarówno ze środków krajowych jak i unijnych, jednak przestarzałe urządzenia i konstrukcje niszczeją szybciej niż są naprawiane. Wiele do życzenia pozostawia ich utrzymanie bieżące.

Kontrolą zostały objęte instytucje państwowe i realizowane przez nie projekty melioracji w ramach unijnego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007 - 2013. Jakkolwiek Program, o którym mowa obowiązuje od roku 2007 r., pierwsze wnioski z przyczyn formalnych mogły spływać dopiero wiosną 2009 r. W efekcie opóźnień znaczna część opracowanej dokumentacji technicznej straciła ważność, co łączyło się z dodatkowymi nakładami finansowymi.

Jak napisano w podsumowaniu kontroli na stronach NIK „do końca czerwca 2011 r. wojewódzkie zarządy melioracji i urządzeń wodnych złożyły urzędom marszałkowskim 348 wniosków o przyznanie pomocy finansowej na rozbudowę i modernizację odpowiednich urządzeń. Samorządy wydały do tego czasu 260 decyzji, przyznając pomoc w kwocie ponad 828,7 mln zł, z czego większość (621,5 mln zł) pochodzi z unijnych środków Programu (do czerwca 2011 r. wykorzystano z niego 127 mln zł)”.

Jak czytamy na stronie mac.gov.pl - "Program dla Odry 2006" wymaga aktualizacji i wydłużenia do roku 2020 (miał się skończyć w 2016 roku). W programie kluczowe są dwie kwestie: modernizacja Wrocławskiego Węzła Wodnego, która powinna skończyć się do 2015 r. oraz dokończenie budowy zbiornika w Raciborzu. Kwestie finansowe inwestycji mają być rozstrzygnięte w marcu. Resort chciałby wykorzystać do tego środki pochodzące z Banku Światowego. Wartość inwestycji szacowana jest na miliard złotych.