Najwyższa Izba Kontroli po raz pierwszy przyjrzała się realizacji "Programu dla Odry 2006" właśnie w roku 2006. Pisaliśmy o tym na naszych łamach czytaj więcej.

Wyniki były zdecydowanie negatywne. W grudniu 2011 NIK opublikowała raport z kontroli realizacji "Programu" w latach następnych - czyli 2007-2010. Dla tej kontroli przyjęto czterostopniową skalę ocen: pozytywna, pozytywna z uchybieniami, pozytywna z nieprawidłowościami, negatywna.

Wyniki kontroli są zdecydowanie negatywne i pokrywają się z naszym odczuciem, że "Program" realizowany jest opieszale, w wielu wypadkach niezgodnie z harmonogramem, marnotrawione lub nielegalnie wydatkowane są przyznane środki oraz wyraźnie ujawnia się niekompetencja osób i instytucji odpowiedzialnych z realizację "Programu".

W raporcie czytamy m.in.:

Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia efekty wdrażania w latach 2007-2010 Programu dla Odry - 2006 w zakresie dotyczącym ochrony przeciwpowodziowej, ze względu na opóźnienia w jego realizacji oraz nieuprawnione ponoszenie nakładów na zadania w nim nieprzewidziane.

Zagrożenie powodziowe stwarzał także niedostateczny stan techniczny ponad 1/3 wałów przeciwpowodziowych. Nie nastąpił wyraźny postęp w realizacji Programu w odniesieniu do stanu ustalonego w trakcie poprzedniej kontroli przeprowadzonej przez NIK, a obejmującej lata 2001-2006. Zrealizowane w badanym okresie w ramach Programu zadania i przedsięwzięcia, choć miejscowo przyczyniły się do ograniczenia strat wyrządzonych przez powódź w 2010 r., to nie skutkowały znaczącą ogólną poprawą bezpieczeństwa przeciwpowodziowego dorzecza Odry, w szczególności dużych miast i skupisk ludności oraz terenów, na których powodzie są częste i o gwałtownych przebiegach.

Zadania zrealizowane dotychczas nie chronią przed skutkami wezbrań wód analogicznych do powodzi z lipca 1997 r., nie eliminują też całkowicie ryzyka wystąpienia powodzi o skali takiej, jak w 2010 r.

Oceny cząstkowe

1. Niewystarczające były działania Prezesa KZGW dla opracowania projektu planu ochrony przeciwpowodziowej na obszarze kraju z uwzględnieniem podziału na obszary dorzeczy. Nierzetelne były działania Pełnomocnika Rządu, związane z opracowaniem wieloletnich planów finansowo - rzeczowych i harmonogramów zadań i przedsięwzięć wynikających z Programu oraz z opracowaniem i wdrożeniem formalnej procedury ich selekcji i akceptacji,

2. Nierzetelnie (nieterminowo) przebiegała realizacja inwestycji i przedsięwzięć modernizacyjnych Programu związanych z ochroną przeciwpowodziową, w tym także objętych Projektem Ochrony Przeciwpowodziowej dorzecza rzeki Odry. Niskie było zaawansowanie finansowe I rzeczowe Programu. W niewielkim stopniu pozyskiwano i wykorzystywano środki pozabudżetowe na realizację Programu. Nierzetelne było rozeznanie potrzeb inwestycyjnych oraz niewłaściwe przygotowanie zadań do realizacji. Niezadowalający był stan techniczny wałów przeciwpowodziowych,

3. Do działań nierzetelnych i nielegalnych należy zaliczyć ujawnione przypadki nieprzestrzegania zasad oraz procedur udzielania zamówień publicznych,

4. Działaniem nielegalnym, nierzetelnym i z punktu widzenia celów Programu niegospodarnym, było wydatkowanie (za akceptacją pełnomocnika Rządu) kwoty 103.406,7 tys. zł niezgodnie z założeniami Programu. Nielegalnie lub nierzetelnie prowadzono i dokumentowano roboty budowlane oraz dokonywano odbiorów zrealizowanych zadań. Nie wszystkie zrealizowane inwestycje w pełni służyły założonym w Programie celom lub spełniały przewidziane dla nich funkcje,

5. Nierzetelna była koordynacja i nadzór nad realizacją Programu oraz sporządzanie sprawozdań z jego realizacji,

Uzasadnienia ocen

1. Prezes KZGW przez ponad 4,5 letni okres działalności nie opracował projektu planu ochrony przeciwpowodziowej na obszarze kraju z uwzględnieniem podziału na obszary dorzeczy, do czego był zobowiązany ustawą Prawo wodne. Brak takiego planu uniemożliwiał opracowanie optymalnej strategii i zasad działania systemu ochrony przeciwpowodziowej z uwzględnieniem funkcji i znaczenia Programu dla Odry - 2006. Zaniechanie powyższe należy ocenić jako przykład postępowania nie spełniającego kryterium rzetelności.

Pełnomocnik Rządu nie doprowadził do przygotowania wieloletnich planów finansowo - rzeczowych oraz harmonogramów działań podejmowanych w ramach Programu do czego był upoważniony rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do Spraw Programu dla Odry - 2006.

Poszczególnym uczestnikom Programu nie wyznaczono szczegółowych zadań jakie mieli realizować w jego ramach, ani też terminów ich wykonania. Nie została opracowana i wdrożona formalna procedura selekcji i akceptacji zgłaszanych do Programu zadań i ustalania kolejności ich dofinansowania (określania priorytetów). Podkreślić należy że stosowany w trakcie realizacji Programu roczny cykl planowania budżetowego nie jest ani adekwatny, ani też przydatny dla prowadzenia zadań z natury rzeczy realizowanych przez wiele lat.

2. Pomimo upływu 60% czasu przewidzianego na realizację Programu, jego wartościowe zaawansowanie w zakresie ochrony przeciwpowodziowej na koniec 2010 r. wyniosło jedynie 36,0% gdyż nie rozpoczęto jeszcze robót budowlanych w ramach inwestycji o kluczowym znaczeniu dla poprawy bezpieczeństwa przeciwpowodziowego w dorzeczu Odry, w szczególności Budowy Zbiorników Wodnych Racibórz i Wielowieś Klasztorna oraz Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego.

W latach 2002-2010 wydatkowano jedynie 31,2% planowanych środków pozabudżetowych na realizację Programu. Z 31 zadań i przedsięwzięć Programu, do końca 2010 r. wykonano tylko 6 z 13 zaplanowanych, tj. 46%, natomiast z 17 planowanych do rozpoczęcia do końca ubiegłego roku żadne nie było realizowane terminowo. Nierzetelne rozeznanie potrzeb inwestycyjnych oraz niewłaściwe przygotowanie zadań do realizacji wystąpiło w 3 z 12 skontrolowanych RZGW i ZMiUW (Zakładów Melioracji i Urządzeń Wodnych). W 6 z 15 skontrolowanych jednostek stwierdzono niewykorzystywanie lub dezaktualizację sporządzonych opracowań, dokumentacji i decyzji administracyjnych,

3. W 8 z 13 skontrolowanych podmiotów wystąpiły nieprawidłowości i uchybienia w zakresie przestrzegania zasad oraz procedur udzielania zamówień publicznych odnoszących się do przygotowania postępowania, terminowości, konkurencyjności, trybu udzielenia zamówienia, zmian w składzie komisji przetargowej,dokumentowania postępowania,

4. W 5 z 12 skontrolowanych RZGW i ZMiUW, niezgodnie z założeniami Programu wydatkowano kwotę 103.406,7 tys. zł. Odnosiło się to do sfinansowania zadań niewyszczególnionych w Programie oraz remontowych, zamiast inwestycyjnych, w tym związanych z usuwaniem skutków kolejnych powodzi i z robotami z zakresu utrzymania wód, budowli i bieżącej konserwacji.

W trzech skontrolowanych jednostkach zrealizowane zadania inwestycyjne nie przyniosły zaplanowanych efektów. Dotyczyło to m.in. dwóch zbiorników | wodnych nieeksploatowanych z powodu przeciekania.

W 6 z 12 skontrolowanych RZGW i ZMiUW nielegalnie lub nierzetelne prowadzono i dokumentowano roboty budowlane oraz dokonywano odbiorów zrealizowanych zadań. Odnosiło się to m.in. do wykonywania robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę, nieprzestrzegania terminów zgłaszania organowi nadzoru budowlanego rozpoczynania prac budowlanych, niewłaściwego prowadzenia dzienników budowy i protokołów odbioru robót budowlanych. Zagrożenie powodziowe stwarzał także niedostateczny stan techniczny ponad 1/3 wałów przeciwpowodziowych, przy czym 16,3% obwałowań znajdowało się w stanie zagrażającym i bezpieczeństwu,

5. Pełnomocnik Rządu w małym stopniu wykorzystywał uprawnienia do inicjowania kontroli przebiegu procesów inwestycyjnych. W posiedzeniach Komitetu Sterującego Programu nie zawsze uczestniczyli wszyscy jego członkowie. Z wielomiesięcznym opóźnieniem wprowadzone zostały przez Prezesa KZGW zasady zarządzania Projektem Ochrony Przeciwpowodziowej w dorzeczu rzeki Odry. Zarówno na szczeblu Pełnomocnika Rządu jak i 6 z 14 pozostałych skontrolowanych jednostek nierzetelnie sporządzane były sprawozdania z realizacji Programu,

Uwagi końcowe i wnioski

Uwzględniając wyniki kontroli, w celu uzyskania poprawy w zakresie kontrolowanej działalności - niezależnie od konieczności pełnej realizacji wniosków szczegółowych przekazanych kierownikom skontrowanych jednostek - Najwyższa Izba Kontroli skierowała do Prezesa Rady Ministrów wnioski o podjęcie działań mających na celu:

- wzmożenie nadzoru nad realizacją Programu dla poprawy terminowości jego wykonywania i wyeliminowania przypadków wydatkowania środków na przedsięwzięcia w nim nieprzewidziane,

- zapewnienie ciągłości finansowania Programu, zwłaszcza zadań kluczowych dla poprawy bezpieczeństwa przeciwpowodziowego dorzecza Odry (Modernizacji Wrocławskiego Węzła Wodnego, Budowy zbiorników Racibórz i Wielowieś Klasztorna).

Pełny tekst raportu NIK: http://www.zegluga-rzeczna.pl/doc/Odra2006_NIK.pdf. Polecam też najnowszy artykuł Janusza Cędrowskiego "Czekając na powódź" - Czytaj więcej